Suỵt — đọc truyện Tru Sa (1)

Tôi gặp nhà văn Tru Sa dường như là vào cuối năm 2016, trong một sự kiện ra mắt loạt sách mới của nhà xuất bản độc lập AJAR mà bạn tôi, nhà thơ Pháp Hoan, có dự phần tác giả. Trong buổi tối đó, tôi còn có duyên biết tới nhà thơ Giáng Vân, người đã yểm trợ tôi rất nhiều những năm tháng sau này. Sáng hôm sau, chúng tôi gặp lại nhau ở quán Lốc của chị Hương, một quán cà phê gần trường Đại học Mỹ thuật, ngày đó là nơi lui tới của nhiều văn nhân nghệ sĩ Hà Nội. Tru Sa đã tặng tôi tập truyện ngắn mới xuất bản của anh — Ảo giác mù.

Tôi đã đọc nó từ ngày ấy. Rồi tôi cho một người bạn ở Sài Gòn mượn lâu đến nỗi tôi đã hoàn toàn quên bẵng. Sinh nhật tôi năm ngoái, người ấy đã gửi cho tôi một món quà, một lá thư và trả tôi cuốn sách tôi cho mượn. Sự kiện đó làm cho tôi bâng khuâng khó nói. Tôi nhớ một thuở tưởng như mình đã dành trọn thời gian để giao du với bạn bè, lân la hết hội này quán nọ; nhưng sao nghĩ lại, tôi chỉ còn nhớ những cơn lốc bụi cuốn tôi đi quẩn quanh trong thành phố. Khi đó, tôi đọc cái gì cũng chẳng ra cái gì; mắt tôi mờ bụi, họng tôi ứ men.

Vì vậy, Đọc lại Tru Sa là một việc tôi muốn làm nghiêm túc, một mình, trong tĩnh lự. Cũng là lúc tôi muốn được làm quen với một người tôi đã biết từ lâu.

Trong tất cả các truyện ngắn trong tập Ảo giác mù, tôi còn nhớ nhất truyện Suỵt. Tôi có cảm giác rằng, đó là truyện ngắn đơn giản nhất, không chồng chất quá nhiều tầng lớp ẩn dụ hay đan xen dày đặc hình ảnh gợi nghĩ như các truyện khác trong tập. Nó độc chỉ một sự im lặng ngột thở. Bằng cách lặp đi lặp lại hình ảnh ngón tay trỏ án ngữ đầu môi và một tiếng suỵt như quân lệnh, như gia quy áp lên mọi hoàn cảnh, mọi thành viên trong gia đình, nhân vật chính 10 tuổi kể về cuộc sống thường nhật của mình. Cậu bé sống trong một căn nhà mà không ai được phép nói to, tất cả chỉ được thì thầm. Mọi hành vi dù vô tình hay cố ý gây tiếng động đều được xem như phạm pháp.

Và rồi cậu thèm khát giải toả bằng thủ dâm, nhưng phòng ngủ của cậu cũng chẳng phải chốn riêng, ai cũng có thể bất thần xuất hiện sau lưng và kề sát tai cậu những lời răn sắc lẹm trong khi bầu im lặng chung vẫn không hề được phá vỡ. Cả đến trong phòng tắm cũng phải chơi trò may rủi bởi nó không có khoá, bất cứ lúc nào cũng có thể bị ai đó sỗ vào. Cậu muốn hát, nhưng điều đó là bất khả, nên cậu tự cho là mình hát dở rồi chán chường từ bỏ. Có lẽ không hẳn là chán chường từ bỏ, mà đơn giản hơn là chọn rơi trở về sự chán chường hằng hữu nơi mà thú vui ít ỏi được chấp nhận là ngồi đếm và giết kiến cho đỡ buồn tay.

Cậu đem thói nói lí nhí đó đến lớp một cách đương nhiên và cậu vẫn là học sinh xuất sắc đều đặn. Lẽ nào lớp học của cậu ở trường cũng là nơi tôn vinh sự lí nhí?

Và rồi âm thanh hứng khởi nhất mà cậu nghe được trong đêm khuya là tiếng bốn chân bàn kẽo kẹt khi đè trên nó là hai bóng đen đang nghiến răng, bấm chặt hơi thở và quằn nhau. Có lẽ đó là đỉnh điểm của ẩn ức, khi làm tình và làm tội được ghép chặt thành một đôi, khi bản năng là bầu khí căng còn hạnh kiểm là da bóng sắp vỡ. Nhưng người ta không được để cho quả bóng vỡ, như thế là phạm pháp, như thế là nguy hiểm đến tính mạng.

Thế mà quả bóng vẫn vỡ. Một sinh linh chào đời. Một sinh linh chưa biết gì đến phép tắc và gia quy. Nó chưa biết giữ im lặng dù có bao nhiêu người lớn xung quanh ra sức giơ tay lên suỵt, nó vẫn gào to để ngoạm lấy miếng khí thở sinh tồn. Đây chính là ẩn dụ kinh khủng nhất mà Tru Sa đã khiến tôi không thể quên được sau bao nhiêu năm: tiếng khóc của đứa trẻ sơ sinh làm kinh hoàng những người lớn. Tiếng khóc đó là phạm pháp. Sống, thở, nói cũng là phạm pháp. Và rồi, khi tất cả những người trong nhà chỉ gắng suỵt lấy suỵt để, thì kẻ bịt miệng đứa trẻ để chôn vùi tiếng khóc kia dưới áp lực của tập đoàn người lớn lại chính là một đứa trẻ khác, đứa bé 10 tuổi.

Tôi không nghĩ cần phải giải mã gì thêm cho những ám dụ trong này. Mọi thứ hẳn đã quá rõ ràng, cứ đọc nguyên văn truyện, các bạn sẽ hiểu Tru Sa muốn nói tới điều gì. Một điều quan trọng cần nêu rõ là, bằng cách lạnh lùng mô tả sự im lặng chết chóc đang phủ trùm lên căn nhà trong truyện, Tru Sa đã nói thật to, thật rõ ràng về tình trạng chung mà ai cũng biết nó đang như thế nào nhưng ai cũng đang… suỵt.

— Đọc và viết trong những ngày bế toả vì đại dịch 2020